Antibioticagebruik in de tandheelkunde

Preventief  gebruik

• Voorkomen van behandelings geïnduceerde bacteremie

Periodontale therapie, extractie en chirurgie van oraal trauma veroorzaken aanzienlijke bacteremie gedurende ongeveer 20 minuten. Preventieve of profylactische antibiotica is alleen nodig bij patiënten die niet bestand zijn tegen de geïnduceerde bacteremie:

  • Oudere of verzwakte dieren
  • Patiënten met reeds bestaande hartaandoeningen en/of systemische aandoeningen
  • Immuun gecompromitteerde patiënten

• Controleren van wondinfectie, patiënten die hier baat bij hebben:

  • Erge infectie
  • Chronische stomatitis

Het moment van toediening is uitermate belangrijk, namelijk binnen de 2 uur voor de operatie en wordt best niet verder gezet meer dan 4 uur na de operatie. De dosis dient ook hoog genoeg te zijn om een weefselconcentratie te verkrijgen die 4 maal hoger is dan de minimale inhibitorische concentratie. Mogelijke keuzes zijn:

  • Ampicilline
  • Amoxicilline-clavulaanzuur
  • Bepaalde cephalosporines
  • Clindamycine

Enkele protocols bij gespecialiseerde centra zijn o.a.:

  • 20mg/kg IV ampicilline op het moment van catheter plaatsing voor anesthesie en eventueel 6 uur later als de catheter nog ter plaatse zit, bij zeer ernstige infectie wordt metronidazole IV gesuppelementeerd (bredere anaerobe werking)
  • dubbel therapeutische dosis amoxicilline of amoxicilline-clavulaanzuur IM op het moment van pre-medicatie

Therapeutisch gebruik

Bij patiënten met lokale en systemische tekenen van infectie zoals zwelling, etter, koorts, opgezette lymfeknopen en verhoogde aantal witte bloedcellen. Gewoon gebruik voor de zekerheid is geen verantwoord antibioticum gebruik!

Identificatie en antibiogram
Eerstelijns antibiotica zijn: amoxicilline-clavulaanzuur, clindamycine en in mindere mate cephalosporines. Antibiogram is aangewezen bij infectie die niet reageert op initiële therapie, terugkerende infectie, post-operatieve infectie en osteomyelitis.

  1. Gebruik antibiotica met het kleinste antibacterieel spectrum nodig: dit vermindert het risico op resistentie
  2. Vermijd combinaties van antibiotica. Enige uitzondering: gebruik van amoxicilline of cephalosporines in combinatie met metronidazole in geval van erge menginfecties met anaeroben.
  3. Gebruik bij voorkeur een bactericide ipv een bacteriostaticum. Bactericide: amoxicilline, cephalosporines en metronidazole; bacteriostatisch: clindamycine.
  4. Gekozen antibioticum aan juiste dosis en op juiste tijdstip toedienen: een behandeling van 7 dagen is meestal voldoende, tenzij het een osteomyelitis betreft. Onderdosering en pulsdosering is af te raden.
  5. Opvolging van respons en mogelijke bijwerkingen is noodzakelijk.

Gingivitis

Antibiotica zijn overbodig!!! Dagelijks poetsen en verwijderen van plak zijn voldoende om de gezondeheid van het tandvlees te herstellen. Bij sommige patiënten kan het gebruik van een anti-septicum (vb hexarinse) nuttig zijn.

Periodontitis

Antibiotica voorkomen het ontstaan van periodontitis niet en spelen geen voorname rol in de behandeling ervan (plak is een biofilm waarin bacterieën beschermt zitten tegen antibacteriële middelen). Ze zijn aldus niet aangewezen als eerstelijns behandeling of preventie.
In geval van erge locale infectie, systemische aandoening of immuun gecompromitteerde dieren kan antibiotica nuttig zijn als bijkomende therapie. Echter het gebruik van een anti-septicum ipv een antibioticum geeft waarschijnlijk een even goed resultaat met minder risico.

Antiseptica (mondspoeling, tandpasta, tandgel, …)

  • Verminderen van aantal bacterieën in de mond vòòr en tijdens de behandeling
  • Supplementeren van mechanische plak controle

Gouden standaard en antisepticum of choice : chloorhexidine gluconaat (concentraties van minder dan 0,2% zijn veilig, vb Hexarinse).
Geen enkel antisepticum zal op zichzelf gingivitis voorkomen, poetsen blijft nodig!
Gebruik ervan kan bijwerkingen hebben: slechte smaak, branderig gevoel en/of verdovend gevoel van de mucosa, verkleuren van de tanden en zachte weefsels, allergische reacties. Ze dienen dus best als aanvullende therapie bij het tanden poetsen beschouwd te worden, zoals bijvoorbeeld:

  • Post operatief, wanneer poetsen nog te pijnlijk is
  • Intermitterend gebruik wanneer bij heropflakkeren van een ontstekingsproces zoals bij chronische gingivostomatitis bij de kat
  • Bijkomend bij tandenpoetsen wanneer het tanden poetsen niet optimaal gebeurt

 

Enkele referenties:

1) Peterson, L.J.,1994 Principles of antibiotic therapy. Oral and maxillofacial infections, third ed. W.B. Saunders, 160-197
2) Rosin, E., Dow, S.W., Daly, W.R., et al., 1993 Surgical wound infection and use of antibiotics. Textbook of small animal suregery, second ed. W.B. Saunders, 84-95
3) Summers, A.N., Larson, D.I., Edminston, C.E., et al., 2000 Efficacy of preoperative decontamination of the oral cavity. Plastic and reconstructive surgery 106, 273-288